Schilderijen

Het KOG heeft zich in het eerste decennium van zijn bestaan
vooral beziggehouden met de strijd voor het behoud van schilderijen
met een cultuurhistorische betekenis.
Door zelf te gaan verzamelen kwam het KOG door aankoop,
maar vooral door schenking of legatering in het bezit van zo’n 100 schilderijen,
pastels en achter-glas-schilderingen die voor een groot deel zijn uitgeleend
aan verschillende musea.

Hendrik Noorderwiel, De huwelijksfuik, 1647. Paneel, 117,5 x 175 cm

Enkele voorbeelden van werken van cultuurhistorische aard
zijn de IJsgang bij het havenhoofd te Delfshaven op 2 januari 1565
door Cornelis Jacobsz van Culemborch, de twee aanzichten
van Het Slot Berckenrode te Heemstede na de brand van 4-5 mei 1749
door Jan ten Compe en het anonieme doek
Keizer Maximiliaan verleent de stad Amsterdam
het recht haar wapen te bekronen met de keizerskroon uit ca. 1660.
Het KOG bezit ook een schilderij Huwelijksfuik uit 1647
door de Haagse schilder Hendrik Noorderwiel
dat nauw aansluit bij de Atlas Zeden en Gewoonten.
Een ander anoniem schilderij
Meester Visscher met zijn leerlingen in de school te Koog aan de Zaan
werd in 1982 in eigendom overgedragen
aan de Zaanlandsche Oudheidkundige Verzameling te Zaandijk.
Zeer bijzonder is een achttiende-eeuws koperen uithangbord
aan weerszijden beschilderd met een haringbuis.

Het Raampoortje te Amsterdam, 1809. Wouter van Troostwijk, Doek, 57 x 48 cm	De Osjessluis bij de Kalverstraat te Amsterdam, 1855. Charles Rochussen, Paneel, 31,5 x 23,5 cm

Op topografisch gebied zijn vooral van belang
Het Raampoortje te Amsterdam uit 1809
door de jong gestorven schilder W.J. van Troostwijk,
de drie schilderijen met Amsterdamse scheepstimmerwerven
uit 1823 door P.G. Bertichen en De Osjessluis bij de Kalverstraat te Amsterdam
uit 1855 door Ch. Rochussen dat 30 jaar later door de kunstenaar zelf
aan het KOG werd geschonken.
Ook sterk topografisch gericht zijn de achter-glas-schilderingen
met Amsterdamse stadsgezichten van J. Zeuner.

W.C. Duyster, Bruiloftsfeest, vanouds bekend als de bruiloft
van Adriaen Ploos van Amstel en Agnes van Bijler, 1616. Paneel, 76 x 106,5 cm

Het Genootschap was niet uit op meesterwerken,
maar kwam toch in het bezit van enkele stukken,
waarvan de kunstzinnige betekenis de documentaire verre overstijgt.
Die werken zijn eigenlijk steeds aan het Rijksmuseum in bruikleen afgestaan.
Men denke aan de schilderijen van Maarten van Heemskerck,
het mooie paneel Bruiloftsfeest uit 1616 door W.C. Duyster en het anonieme
Portret van de Haarlemse priester Jacob Hendricksz van Swieten  uit 1626.
Dit laatste portret is een uniek document van de materiële geschiedenis
van het schilderij in de vroege 17de eeuw.
Het schilderij zit namelijk nog in zijn originele lijst die tevens als spanraam dient
voor het doek, dat met touw is vastgeregen door daartoe geboorde gaten.
Zulke boorgaten waren indertijd ook bij andere lijsten aangetroffen
maar hun functie werd pas duidelijk bij de bestudering van dit schilderij,
dat sindsdien een grote reputatie heeft in het wereldje van de specialisten.

Noordnederlandse school, Portret van de Haarlemse priester Jacob Hendricksz van Swieten, 1626. Doek, 73,5 x 58 cm	De originele lijst van het schilderij

Vanaf 1885, toen het KOG in het nieuwe Rijksmuseumgebouw
de beschikking kreeg over een expositieruimte,
was het met de aankopen en schenkingen zo goed als afgelopen.
Sindsdien zijn er nog zo’n tien aanwinsten geboekt, waaronder het plafondstuk
Apollo tronend op de wolken met Minerva en de negen Muzen door Jacob de Wit.
Dit was oorspronkelijk gemaakt voor het huis Marseille aan de Keizersgracht 401
en is daar in 2004 teruggeplaatst.

Van alle schilderijen, pastels, achter-glas-schilderingen en heraldische objecten
bestaat een uitvoerige lijst in de jubileum uitgave van het KOG uit 1995,
Voor Nederland bewaard , p. 51-64.

Commissie
Dr. J.A.H. Reynaerts (voorzitter)
Drs. Y.D.E. van der Linden
Drs. N. Middelkoop